Σοβαρές ανησυχίες για το υψηλό κόστος παραγωγής και την καθυστέρηση στην ανάπτυξη Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας από την Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου (ΑΗΚ) προκαλούν έντονες αντιδράσεις στην αγορά και την κοινή γνώμη.
Στην έκθεση επισημαίνεται ότι η ΑΗΚ παραμένει ουραγός στην ενσωμάτωση ΑΠΕ στο παραγωγικό της μείγμα σε σχέση με τον ιδιωτικό τομέα, παρά τις προσπάθειες απελευθέρωσης της αγοράς ηλεκτρισμού και τα κίνητρα για επενδύσεις σε φωτοβολταϊκά και άλλες καθαρές πηγές ενέργειας. Μέχρι τον Σεπτέμβριο 2025, η δημόσια αρχή διέθετε μόλις τέσσερα φωτοβολταϊκά πάρκα συνολικής ισχύος 20MWp, σε σύγκριση με συνολική εγκατεστημένη ισχύ περίπου 420MWp στο δίκτυο — με τη συντριπτική πλειονότητα να ανήκει σε ιδιώτες επενδυτές.
Το πόρισμα σημειώνει ότι η καθυστέρηση ένταξης των έργων ΑΠΕ στην παραγωγή της ΑΗΚ έχει δώσει προβάδισμα στις ιδιωτικές εταιρείες, χωρίς να φαίνεται ότι αυτό έχει οδηγήσει σε ουσιαστική μείωση των τιμών για τον καταναλωτή. Σύμφωνα με τα δεδομένα της έκθεσης, περίπου 420MW από έργα ανανεώσιμων πηγών ελέγχονται σήμερα από ιδιώτες, έναντι μόλις 20MW που διαχειρίζεται η ΑΗΚ, γεγονός που μεταθέτει το βάρος της πράσινης παραγωγής στον ιδιωτικό τομέα.
Ένα από τα πιο ενδεικτικά στοιχεία που τονίζει η Ελεγκτική Υπηρεσία είναι το μεγάλο κόστος που επωμίζονται οι καταναλωτές για δικαιώματα εκπομπών θερμοκηπιακών αερίων. Από το 2020 έως το 2024, η συνολική δαπάνη για την αγορά δικαιωμάτων εκπομπών ανήλθε σε περίπου €955 εκατομμύρια, από τα οποία €211,2 εκατ. αφορούν μόνο το 2024, και αυτό το κόστος περνά απευθείας στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων.
Στην έκθεση επισημαίνεται επίσης ότι η Κύπρος παραμένει μία από τις πιο ακριβές στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε σχέση με την αγοραστική δύναμη για ηλεκτρική ενέργεια, λόγω συνδυασμού παραγόντων όπως, το υψηλό κόστος καυσίμων, η απουσία φυσικού αερίου, η έλλειψη επαρκών υποδομών αποθήκευσης ενέργειας και η συνεχιζόμενη λειτουργία παλαιών θερμικών μονάδων χωρίς τις σύγχρονες άδειες περιβαλλοντικής συμμόρφωσης. Η έκθεση δεν περιορίζεται μόνο στην παραγωγή ενέργειας αναδεικνύει διαρθρωτικές και λειτουργικές αδυναμίες στην ΑΗΚ, όπως ελλιπείς ελέγχους μετρητών, αναπάντητες 384.702 κλήσεις πελατών μεταξύ 2022–2024, προβλήματα στη διαχείριση συμβάσεων και λειτουργικά κενά στον εσωτερικό έλεγχο.
Οι ελεγκτές υπογραμμίζουν την ανάγκη για άμεσες και συντονισμένες πολιτικές και ρυθμιστικές παρεμβάσεις από το κράτος, τη ΡΑΕΚ και την ΑΗΚ, με στόχο την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, την ενίσχυση του ανταγωνισμού και, πάνω από όλα, τη μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας για τους καταναλωτές.
Σύμφωνα με την αναφορά της Ελεγκτικής Υπηρεσίας «η παρατεταμένη έλλειψη ουσιαστικού διαλόγου και αναγκαίας συνεργασίας μεταξύ της ΑΗΚ και της ΡΑΕΚ για την ανάπτυξη έργων ΑΠΕ από την ΑΗΚ, λειτούργησε προς όφελος των ιδιωτικών συμφερόντων που δραστηριοποιούνται στην ανάπτυξη έργων ΑΠΕ και σε βάρος του τελικού καταναλωτή». Εδώ όμως εγείρονται τα εξής σοβαρά ερωτήματα:
- Πώς μπορεί η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου, ως η δια νόμου εποπτεύουσα αρχή να συνεργαστεί με οποιανδήποτε οντότητα που έχει αδειοδοτήσει να συμμετέχει στην αγορά ηλεκτρισμού, όπως είναι η ΑΗΚ;
- Πώς ακριβώς επωφελήθηκαν τα ιδιωτικά συμφέροντα; Έγινε οτιδήποτε παράτυπο;
- Πώς λειτούργησε η συγκεκριμένη συνθήκη σε βάρος του καταναλωτή;
Η έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας δεν απαντά σε κανένα από αυτά τα ερωτήματα.
Συνεχίζοντας τη καταγραφή θέσεων, η Ελεγκτική Υπηρεσία σημειώνει πως «οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει η ΑΗΚ στην ένταξη περισσότερων έργων ΑΠΕ δεν της επέτρεψαν να πετύχει μείωση του κόστους παραγωγής». Ότι «η σημαντική καθυστέρηση στην ένταξη έργων ΑΠΕ στην παραγωγική δυνατότητα της ΑΗΚ έδωσε προβάδισμα στις ιδιωτικές επιχειρήσεις να αναπτύξουν μεγάλα φωτοβολταϊκά έργα καταλαμβάνοντας αρκετές από τις διαθέσιμες εκτάσεις γης, χωρίς να επωφελείται ο καταναλωτής από την είσοδο αυτών των εταιρειών στην αγορά». Δίδεται ξεκάθαρα η εντύπωση πως οι κρατικοί ελεγκτές συμφωνούν με την ΑΗΚ ότι την καθυστέρησαν με σκοπό να προλάβουν ιδιωτικές επιχειρήσεις να αναπτύξουν έργα ΑΠΕ όπου υπήρχε διαθέσιμο τεμάχιο γης και να δραστηριοποιηθούν στην αγορά ηλεκτρισμού σε βάρος (της τιμής) των καταναλωτών. Απουσιάζει όμως και σε αυτή την περίπτωση η τεκμηρίωση.
Η πρόσβαση της ΑΗΚ στις ΑΠΕ
Παράλληλα, χρήζει επεξήγησης από τους αρμοδίους, το γεγονός ότι τα παρακάτω στοιχεία δεν συνάδουν με τις θέσεις που καταγράφει η Ελεγκτική Υπηρεσία:
- Η ΑΗΚ είναι συμβεβλημένη με τεχνολογίες ΑΠΕ (φωτοβολταϊκά, αιολικά, βιομάζα) που δίνουν αθροιστικά γύρω στο 21% της συνολικής παραγωγής ηλεκτρισμού στην Κύπρο. Οι ιδιωτικές εταιρείες έχουν αναλογία παραγωγής μικρότερη του 7%.
- Εάν εξαιρεθεί το σχέδιο Net Metering, η ΑΗΚ μπορεί να αγοράζει από τις πιο τεχνολογίες ΑΠΕ, η συνολικής εγκατεστημένη ισχύ των οποίων είναι 416MW, στην ταρίφα των 11 σεντς την κιλοβατώρα. Πόσο έχει μειώσει το κόστος ηλεκτροπαραγωγής στις μονάδες της;
- Η ΡΑΕΚ δημοσίευσε ότι η ΑΗΚ κατέχει άδειες για φωτοβολταϊκά πάρκα συνολικής εγκατεστημένης ισχύος 171,9MW, οι πλείστες εκ των οποίων της δόθηκαν το 2021 και το 2023. Σήμερα, όπως σημειώνεται, βρίσκονται σε λειτουργία τα 23MW. Δεν έχει δημοσιευτεί οποιαδήποτε απόρριψη αίτησης του Οργανισμού. Προϋπόθεση για έκδοση άδειας αποτελεί η δέσμευση του τεμαχίου που θα χρησιμοποιηθεί.
- Η παρουσία ιδιωτικών εταιρειών προμήθειας ρεύματος, με τα σημερινά δεδομένα, σύμφωνα με τις ίδιες, παρέχει στους τελικούς καταναλωτές τιμές κατά μέσο όρο 8% χαμηλότερες σε σχέση με την Προμήθεια ΑΗΚ. Μια μείωση, που για τους εμπορικούς και βιομηχανικούς καταναλωτές – πελάτες των ιδιωτών προμηθευτών, λειτουργεί αλυσιδωτά προς όφελος της οικονομίας. Στοιχείο για το οποίο η Ελεγκτική Υπηρεσία δεν αναφέρει τίποτα στην έκθεσή της.
Την καθυστέρηση στην υλοποίηση δικών της έργων, η ΑΗΚ την απέδωσε στην Πολεοδομία και στο προβάδισμα ιδιωτικών επιχειρήσεων που θεωρεί ότι συνέτεινε στον κορεσμού του δικτύου και της κατάλληλης διαθέσιμης γης για ΑΠΕ. Με δεδομένο ότι στην ίδια Πολεοδομία απευθύνθηκαν και οι ιδιώτες αιτητές έργων ΑΠΕ, ψάχνοντας κι αυτοί για κατάλληλη γη το ίδιο διάστημα, χρήζει επεξήγησης από την Ελεγκτική Υπηρεσία, το γιατί αυτοί τα κατάφεραν και η Αρχή Ηλεκτρισμού όχι.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
