Η νέα κινηματογραφική μεταφορά της «Οδύσσειας» από τον Κρίστοφερ Νόλαν έχει ήδη καταφέρει να ξεπεράσει τα όρια μιας ακόμη μεγάλης παραγωγής του Χόλιγουντ. Η ταινία έχει σημειώσει σημαντική επιτυχία στα ταμεία, έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις στον διεθνή Τύπο και έχει ανοίξει ξανά τη συζήτηση γύρω από τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται η ελληνική πολιτιστική κληρονομιά μέσα από τον σύγχρονο κινηματογράφο. Παράλληλα, η παγκόσμια απήχηση της ταινίας φαίνεται πως έστρεψε το ενδιαφέρον πολλών θεατών προς τον Όμηρο, την ελληνική ιστορία και τη γλώσσα, με ολοένα και περισσότερους να αναζητούν τρόπους για να γνωρίσουν καλύτερα τον ελληνικό πολιτισμό.
Η ταινία μπορεί να δίχασε το κοινό αλλά κατάφερε να προσεγγίσει πολλά άτομα παγκοσμίως να ενδιαφερθούν να μάθουν τη ελληνική γλώσσα παρόλο που στην ταινία δεν υπάρχουν διάλογοι στα ελληνικά παρά μόνο ελληνικά ονόματα. Με εισπράξεις που ξεπέρασαν τα 640 εκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως μέσα στις πρώτες εννέα ημέρες προβολής, η «Οδύσσεια» εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες κινηματογραφικές επιτυχίες της χρονιάς. Η ανταπόκριση του κοινού επιβεβαιώνει ότι το ομηρικό έπος εξακολουθεί να ασκεί ισχυρή επιρροή, σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια μετά τη δημιουργία του, αποδεικνύοντας τη διαχρονική αξία και απήχησή του.
Σύμφωνα με στοιχεία του Google Trends, οι αναζητήσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο για τη φράση «learn Greek» αυξήθηκαν κατά περίπου 5.000% μέσα στις τελευταίες δύο εβδομάδες, ενώ αυξημένο ενδιαφέρον καταγράφηκε και για μαθήματα τόσο νέων όσο και αρχαίων ελληνικών.
Η ειδική σε θέματα γλωσσικών τάσεων της Preply, Madeline Enos, σημείωσε ότι η επιτυχία της ταινίας λειτούργησε ως αφορμή ώστε πολλοί θεατές να αναζητήσουν τις ρίζες του έργου του Ομήρου. Όπως ανέφερε, τα αρχαία ελληνικά προσφέρουν τη δυνατότητα μιας πιο άμεσης επαφής με το πρωτότυπο κείμενο, ενώ η εκμάθηση των νέων ελληνικών επιτρέπει την επαφή με τη σύγχρονη ελληνική κοινωνία και κουλτούρα. Κατά την ίδια, η «Οδύσσεια» δημιούργησε μια σπίθα που μπορεί να οδηγήσει σε βαθύτερη γνωριμία με τη γλωσσική και πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας.
Παρά τη θερμή υποδοχή από το κοινό και τη μεγάλη εμπορική επιτυχία, η ταινία δεν απέφυγε την κριτική από πανεπιστημιακούς και μελετητές του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Οι περισσότερες ενστάσεις επικεντρώθηκαν στις δημιουργικές επιλογές του Κρίστοφερ Νόλαν, οι οποίες, σύμφωνα με αρκετούς ειδικούς, απομακρύνουν το έργο από το ιστορικό και πολιτισμικό πλαίσιο της ομηρικής εποχής. Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η επιλογή της σύγχρονης αγγλικής γλώσσας στους διαλόγους, καθώς και η χρήση εκφράσεων που χαρακτηρίστηκαν αναχρονιστικές. Αντιδράσεις προκάλεσε επίσης ο σχεδιασμός των κοστουμιών, με ορισμένους μελετητές να επισημαίνουν ότι αρκετά στοιχεία δεν ανταποκρίνονται στην εικόνα της εποχής που περιγράφει ο Όμηρος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η χρήση της λέξης «dad» αντί του πιο επίσημου «father», μια επιλογή που, σύμφωνα με κριτικούς, αποδυνάμωσε την αίσθηση της ιστορικής αυθεντικότητας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η χρήση της λέξης «dad» αντί του πιο επίσημου «father», μια επιλογή που, σύμφωνα με κριτικούς, αποδυνάμωσε την αίσθηση της ιστορικής αυθεντικότητας.
Ο ίδιος ο Νόλαν υπερασπίστηκε την προσέγγισή του, εξηγώντας ότι στόχος του ήταν να αφηγηθεί μια ιστορία που θα είναι άμεσα κατανοητή και θα αγγίζει συναισθηματικά το σημερινό κοινό, χωρίς να εγκλωβιστεί σε μια αυστηρά φιλολογική μεταφορά του ομηρικού έπους. Ένα ακόμη σημείο που προκάλεσε έντονες συζητήσεις ήταν η απόφασή του να διαφοροποιήσει το τέλος της ιστορίας. Ο σκηνοθέτης έχει δηλώσει ότι δεν μετέφερε αυτούσιο το φινάλε του έργου, καθώς θεωρεί πως ορισμένα στοιχεία του πρωτότυπου κειμένου είναι ιδιαίτερα σκοτεινά και έντονα μισογυνικά. Όπως ανέφερε, επιδίωξε να διατηρήσει το βασικό μήνυμα για τον πόλεμο και τις συνέπειές του, προσαρμόζοντας όμως ορισμένα σημεία της αφήγησης.
Η συγκεκριμένη επιλογή δίχασε τους κριτικούς. Κάποιοι εκτίμησαν ότι πρόκειται για μια σύγχρονη κινηματογραφική ανάγνωση που διατηρεί την ουσία του έργου, ενώ άλλοι υποστήριξαν ότι αλλοιώνει σημαντικές πτυχές της προσωπικότητας του Οδυσσέα και της ηθικής πολυπλοκότητας που χαρακτηρίζει το ομηρικό έπος.
Η κινηματογραφική επιτυχία είχε άμεσο αντίκτυπο και στην αγορά του βιβλίου. Στη Βρετανία, οι πωλήσεις της «Οδύσσειας» αυξήθηκαν κατά περίπου 70% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, με δεκάδες χιλιάδες νέους αναγνώστες να αναζητούν το αυθεντικό έργο του Ομήρου μετά την προβολή της ταινίας. Το γεγονός αυτό θεωρείται από εκδότες και πανεπιστημιακούς ως μία από τις σημαντικότερες αναβιώσεις ενδιαφέροντος για την κλασική ελληνική γραμματεία των τελευταίων ετών.
Στον Όμηρο, η «Οδύσσεια» αφηγείται το δύσκολο ταξίδι επιστροφής του Οδυσσέα στην Ιθάκη, μετά τον Τρωικό Πόλεμο. Ο ήρωας περιπλανιέται για δέκα χρόνια στη θάλασσα, αντιμετωπίζοντας θεούς, τέρατα και δοκιμασίες, ενώ στην πατρίδα του η Πηνελόπη προσπαθεί να αντισταθεί στους μνηστήρες που θέλουν να πάρουν τη θέση του. Το έπος παρουσιάζει έναν Οδυσσέα πολυμήχανο και γενναίο, αλλά ταυτόχρονα έναν άνθρωπο με αδυναμίες, που χρησιμοποιεί το ψέμα και την πονηριά για να επιβιώσει.
Ο Νόλαν κρατά την κεντρική ιδέα της επιστροφής του Οδυσσέα και τις σημαντικότερες περιπέτειες του. Στην ταινία παραμένουν στοιχεία όπως η σύγκρουση με τον Κύκλωπα Πολύφημο, η παρουσία της Κίρκης, οι Σειρήνες, η επικίνδυνη πορεία ανάμεσα στη Σκύλλα και τη Χάρυβδη, αλλά και η επιστροφή στην Ιθάκη όπου ο Οδυσσέας καλείται να αντιμετωπίσει τους μνηστήρες που έχουν καταλάβει το σπίτι του.
Ωστόσο, ο σκηνοθέτης διαφοροποιείται σε αρκετά σημεία από το πρωτότυπο έργο. Μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές αφορά το τέλος της ιστορίας. Στο ομηρικό έπος, ο Οδυσσέας μετά την επιστροφή του στην Ιθάκη σκοτώνει τους μνηστήρες, επανενώνεται με την Πηνελόπη και στο τέλος αποκαθίσταται η τάξη στο νησί με την παρέμβαση των θεών.
Ο Νόλαν επέλεξε να αλλάξει την κατάληξη, θεωρώντας ότι ορισμένα στοιχεία του αρχικού φινάλε δεν ανταποκρίνονται στη σύγχρονη αντίληψη και χαρακτήρισε κάποιες πλευρές του έργου ιδιαίτερα σκοτεινές. Μια ακόμη σημαντική διαφοροποίηση αφορά τον ίδιο τον Οδυσσέα. Στο έργο του Ομήρου, ο ήρωας είναι ένας σύνθετος χαρακτήρας, είναι ευφυής και αποφασιστικός, αλλά παράλληλα εγωιστής, αδίστακτος σε ορισμένες στιγμές και ικανός να χειριστεί τους άλλους για να πετύχει τον στόχο του. Στην κινηματογραφική εκδοχή, σύμφωνα με αρκετούς κριτικούς, η πλευρά αυτή περιορίζεται και ο Οδυσσέας παρουσιάζεται περισσότερο ως ένας τραγικός ήρωας που αναζητά την επιστροφή και τη λύτρωσή του.
Ουσιαστικά, ο Νόλαν δεν επιχείρησε να μεταφέρει απλώς τον Όμηρο στη μεγάλη οθόνη. Δημιούργησε μια νέα εκδοχή της ιστορίας, κρατώντας τον πυρήνα του έπους αλλά προσαρμόζοντάς τον στις ανάγκες και στις ευαισθησίες του σύγχρονου κινηματογράφου. Για τους λάτρεις του αρχαίου κειμένου, οι αλλαγές αποτελούν σημείο συζήτηση, για το ευρύτερο κοινό, όμως, λειτουργούν ως ένας νέος δρόμος γνωριμίας με ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
Ο βραβευμένος με Όσκαρ σκηνοθέτης Κρίστοφερ Νόλαν, που έφερε το ομηρικό έπος στη μεγάλη οθόνη.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
