Ένας μαθητής 17 ετών στη διασταύρωση Αβέρωφ και Μάρνη. Μια εργαζόμενη μαθήτρια στην ταράτσα του σπιτιού της στον Νέο Κόσμο. Ένα παιδί μόλις πέντε ετών, δίπλα στη μητέρα του στου Ζωγράφου. Η ιστορία των θυμάτων του Νοεμβρίου του 1973 απλώνεται πέρα από την πύλη του Πολυτεχνείου, στους δρόμους και στις γειτονιές της Αθήνας. Εκεί όπου η καταστολή της δικτατορίας έκοψε ανθρώπινες ζωές.
Πενήντα τρία χρόνια μετά, η επέτειος φέρνει ξανά στο προσκήνιο το ερώτημα για τους νεκρούς της εξέγερσης. Η απάντηση βρίσκεται στην ιστορική έρευνα, στα δικαστικά στοιχεία και στις καταγεγραμμένες περιστάσεις κάθε θανάτου. Η μελέτη του ιστορικού Λεωνίδα Καλλιβρετάκη, που δημοσιεύθηκε το 2004 στο πλαίσιο έρευνας του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, περιλαμβάνει αναλυτικό κατάλογο 24 τεκμηριωμένων επώνυμων θυμάτων. Πρόκειται για συγκεκριμένη δημοσιευμένη καταγραφή, όχι για αυθαίρετη εκτίμηση ούτε για οριστικό όριο της ιστορικής έρευνας.

Η εξέγερση άρχισε στις 14 Νοεμβρίου 1973, με την κατάληψη του Πολυτεχνείου, και εξελίχθηκε σε μαζική αντιδικτατορική διαμαρτυρία. Ο ραδιοφωνικός σταθμός των φοιτητών μετέφερε το κάλεσμα έξω από το ίδρυμα, ενώ γύρω του συγκεντρώνονταν πολίτες που ζητούσαν ελευθερία. Τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου, το άρμα μάχης έριξε την κεντρική πύλη. Η στρατιωτική και αστυνομική επέμβαση συνοδεύτηκε από πυροβολισμούς, ξυλοδαρμούς, τραυματισμούς και συλλήψεις. Η βία συνεχίστηκε και μετά την εκκένωση του χώρου.

Η διάκριση ανάμεσα στον χώρο του Πολυτεχνείου και στην ευρύτερη καταστολή χρειάζεται ακρίβεια. Το πού χτυπήθηκε ένας άνθρωπος, πού μεταφέρθηκε και πότε πέθανε είναι διαφορετικά στοιχεία. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του 22χρονου φοιτητή Γεώργιου Σαμούρη: πυροβολήθηκε στην περιοχή Καλλιδρομίου και Ζωσιμάδων και, σύμφωνα με τον κατάλογο που παρουσιάζει το ΕΚΠΑ, μεταφέρθηκε στο πρόχειρο ιατρείο του Πολυτεχνείου, όπου απεβίωσε. Η γεωγραφική θέση του τραυματισμού δεν αναιρεί τη σύνδεση ενός θανάτου με την αιματηρή καταστολή.
Ο Διομήδης Κομνηνός ήταν μαθητής. Η Βασιλική Μπεκιάρη εργαζόταν και πήγαινε σχολείο. Ο Δημήτρης Θεοδώρας ήταν ένα μικρό παιδί. Ανάμεσα στα θύματα υπήρχαν επίσης εργάτες, υπάλληλοι, επαγγελματίες και περαστικοί. Ο κατάλογος αποτυπώνει πόσο μακριά έφτασε η βία από το επίκεντρο της εξέγερσης.
Στον κατάλογο περιλαμβάνονται οι Σπυρίδων Κοντομάρης, 57 ετών, Διομήδης Κομνηνός, 17 ετών, Σωκράτης Μιχαήλ, 57 ετών, Toril Margrethe Engeland, 22 ετών, Βασίλειος Φάμελλος, 26 ετών, Γεώργιος Σαμούρης, 22 ετών, Δημήτριος Κυριακόπουλος, 35 ετών, και Σπύρος Μαρίνος, επονομαζόμενος Γεωργαράς, 31 ετών. Ακολουθούν οι Νικόλαος Μαρκούλης, 24 ετών, Αικατερίνη Αργυροπούλου, 76 ετών, Στυλιανός Καραγεώργης, 19 ετών, Μάρκος Καραμανής, 23 ετών, Αλέξανδρος Σπαρτίδης, 16 ετών, Δημήτριος Παπαϊωάννου, 60 ετών, Γεώργιος Γεριτσίδης, 47 ετών, και Βασιλική Μπεκιάρη, 17 ετών.

Στην ίδια καταγραφή βρίσκονται ο μόλις πέντε ετών Δημήτρης Θεοδώρας, ο Αλέξανδρος Βασίλειος (Μπασρί) Καράκας, 43 ετών, ο Αλέξανδρος Παπαθανασίου, 59 ετών, ο Ανδρέας Κούμπος, 63 ετών, ο Μιχαήλ Μυρογιάννης, 20 ετών, ο Κυριάκος Παντελεάκης, 44 ετών, ο Ευστάθιος Κολινιάτης, 47 ετών, και ο Ιωάννης Μικρώνης, 22 ετών.
Ο κατάλογος παρατίθεται στο αφιέρωμα του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών για τον αντιδικτατορικό αγώνα, με αναφορά στην ιστορική μελέτη του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη.
Δεν πέθαναν όλοι τη νύχτα της εισβολής. Ο Ανδρέας Κούμπος τραυματίστηκε από πυρά στις 18 Νοεμβρίου και υπέκυψε τον Ιανουάριο του 1974. Η Αικατερίνη Αργυροπούλου χτυπήθηκε από σφαίρα στην αυλή του σπιτιού της και, σύμφωνα με την καταγραφή, πέθανε εξαιτίας του τραύματός της τον Μάιο του 1974. Για τον Ιωάννη Μικρώνη, η ίδια πηγή επισημαίνει ότι οι ακριβείς συνθήκες και ο τόπος της κακοποίησής του παραμένουν υπό διερεύνηση. Η αναφορά αυτών των ορίων είναι μέρος της τεκμηρίωσης.

Η μνήμη αυτών των ανθρώπων απαιτεί σεβασμό στις λεπτομέρειες, στο όνομα, στην ηλικία, στον δρόμο όπου χτυπήθηκαν, στις συνθήκες που έχουν αποδειχθεί και σε όσα παραμένουν ανοιχτά. Εκεί στηρίζεται η ιστορική αλήθεια του Πολυτεχνείου. Και εκεί βρίσκεται το βάρος της επετείου, πίσω από τις πορείες, τα στεφάνια και τις δημόσιες αντιπαραθέσεις.
Πηγή πληροφοριών: ΕΡΤ, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ).
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

