Mε αφορμή την σημερινή Παγκόσμια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού, η εκπαιδευτικός-συγγραφέας και εισηγήτρια σε θέματα Σχολικού Εκφοβισμού, Δωρίτα Μαρκαντώνη, στη συνέντευξή της, μας μιλά για τη σημασία του Bullying αλλά και πώς οι γονείς μπορούν να καταλάβουν όταν το παιδί τους εκφοβίζεται.
Τι είναι ακριβώς ο Σχολικός Εκφοβισμός, το Bullying;
Ως σχολικό εκφοβισμό, ορίζουμε την επαναλαμβανόμενη και για μεγάλα χρονικά διαστήματα αρνητική συμπεριφορά ενός παιδιού ή ομάδας παιδιών, έναντι κάποιου άλλου. Η συμπεριφορά αυτή είναι εκούσια, εσκεμμένη και σκοπό της έχει να πληγώσει είτε σωματικά είτε ψυχικά το θύμα. Επιπλέον, στο bullying υπάρχει ανισορροπία δυνάμεων ανάμεσα σε θύτη και θύμα. Όταν αναφερόμαστε σε ανισορροπία δυνάμεων, δεν εννοούμε τη σωματική ανισορροπία, αλλά την ψυχική, αφού τα θύματα είναι ευάλωτα και αδυνατούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους.
Ποια είναι τα είδη εκφοβισμού που υπάρχουν;
Τα είδη εκφοβισμού είναι τέσσερα. Κάποια από αυτά έχουν και υποκατηγορίες, ωστόσο τα βασικά είδη είναι τέσσερα. Έχουμε καταρχήν τον σωματικό/φυσικό εκφοβισμό, που αφορά σε κλωτσιές, χτυπήματα, κλοπή ή καταστροφή περιουσίας. Ο λεκτικός εκφοβισμός αφορά σε προσβολές ή επαναλαμβανόμενα πειράγματα που έχουν να κάνουν κυρίως με την εξωτερική εμφάνιση του θύματος, τα πιστεύω και τις πεποιθήσεις του, τη χώρα προέλευσής του, τη θρησκεία του, τις σεξουαλικές του προτιμήσεις και γενικότερα ό,τι κάνει κάποιο παιδί να φαίνεται διαφορετικό. Ακολουθεί ο έμμεσος/κοινωνικός εκφοβισμός, που συνιστά ένα είδος δύσκολα εντοπίσιμο. Αφορά στον κοινωνικό αποκλεισμό και στην απομόνωση κάποιου παιδιού από τα υπόλοιπα. Αυτό το είδος πληγώνει αφάνταστα τα παιδιά, αφού νιώθουν την απόρριψη από τις ομάδες των συνομηλίκων τους. Τέλος, υπάρχει ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός/cyberbullying ο οποίος μάλιστα το τελευταίο διάστημα παρουσιάζει ραγδαία αύξηση. Είναι κι αυτό ένα πολύ σοβαρό και δύσκολα αντιμετωπίσιμο είδος εκφοβισμού.
«Ο εκφοβισμός δεν έχει τόσο να κάνει με τη δειλία. Σχετίζεται άμεσα με την ανασφάλεια και τη χαμηλή αυτοπεποίθηση. Είναι μάλιστα αξιοσημείωτο το γεγονός ότι η ανασφάλεια και η χαμηλή αυτοπεποίθηση είναι κοινό χαρακτηριστικό στο προφίλ θύτη και θύματος»
Θεωρείτε ότι ο εκφοβισμός είναι χαρακτηριστικό των δειλών;
Ο εκφοβισμός δεν έχει τόσο να κάνει με τη δειλία. Σχετίζεται άμεσα με την ανασφάλεια και τη χαμηλή αυτοπεποίθηση. Είναι μάλιστα αξιοσημείωτο το γεγονός ότι η ανασφάλεια και η χαμηλή αυτοπεποίθηση είναι κοινό χαρακτηριστικό στο προφίλ θύτη και θύματος. Οι θύτες εκδηλώνουν αυτή τους την ανασφάλεια με επιθετικότητα, ενώ τα θύματα την εκδηλώνουν με παθητικότητα. Από τη μεριά του θύτη υπάρχει η ανάγκη για επίδειξη δύναμης κι επιβολή, σε αντίθεση με το θύμα το οποίο θέλει να περνά όσο πιο απαρατήρητο γίνεται μέσα στο σχολικό πλαίσιο.
Πώς μπορούν οι γονείς να καταλάβουν ότι το παιδί τους εκφοβίζεται;
Είναι σημαντικό οι γονείς να βρίσκονται σε εγρήγορση και να εντοπίζουν έγκαιρα τα σημάδια. Εξίσου σημαντικό είναι το να έχουν οι γονείς με τα παιδιά τους μια τέτοιου είδους επικοινωνία, που να επιτρέπει στο παιδί να νιώθει άνετα να τους μιλήσει. Μία από τις πρώτες ενδείξεις, είναι ότι το παιδί αλλάζει τη διαδρομή του προς και από το σχολείο, προκειμένου να αποφύγει συγκεκριμένο παιδί ή ομάδα παιδιών. Για τον ίδιο λόγο μπορεί να επιλέγει συνειδητά να αλλάζει την ώρα προσέλευσης ή αποχώρησής του από το σχολείο. Αποφεύγει να εξηγήσει διάφορους μώλωπες, χτυπήματα και γδαρσίματα στο σώμα του, ενώ μπορεί και να ζητά περισσότερα χρήματα από τους γονείς του (υπάρχει πιθανότητα να το απειλούν για να τους αγοράζει φαγητό ή κάτι άλλο από το κυλικείο). Είναι πολύ πιθανόν να σημειώσει απότομη πτώση στη μαθησιακή του επίδοση και ταυτόχρονη άρνηση για συμμετοχή σε γιορτές, εκδρομές ή άλλες σχολικές δραστηριότητες. Ταυτόχρονα, το παιδί μπορεί να παρουσιάσει απότομη αλλαγή στη συμπεριφορά του και διάφορα ψυχοσωματικά προβλήματα.
Πώς μπορούμε να τον αντιμετωπίσουμε;
Ο Σχολικός Εκφοβισμός είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο πολυεπίπεδο και πολυδιάστατο. Χρειάζεται να λειτουργήσουμε παράλληλα σε δύο επίπεδα – πρόληψη και αντιμετώπιση. Σε αυτά τα επίπεδα είναι απαραίτητη η συμμετοχή όλων. Το bullying δεν είναι ένα φαινόμενο που αφορά μόνο το θύμα. Μας αφορά όλους! Όλοι χρειάζεται να δουλέψουμε μαζί ως κοινωνία τόσο με τους θύτες, όσο και με τα θύματα και τους θεατές. Στους τελευταίους μάλιστα βρίσκεται και το κλειδί, αφού με τη δική τους στάση μπορούν να ενδυναμώσουν ή να αποδυναμώσουν τον θύτη. Απαιτείται ταυτόχρονα η επιμόρφωση και η καλλιέργεια κουλτούρας μη ανοχής στον εκφοβισμό. Τα θύματα πρέπει να μιλάνε αλλά, για να νιώσουν την ασφάλεια να το κάνουν, πρέπει να βρουν μια οικογένεια και μια κοινωνία έτοιμη να τα ακούσει, να τα αγκαλιάσει και να τα ενισχύσει.
