Μια εικόνα που δύσκολα μπορεί να αφήσει κάποιον ασυγκίνητο περιέγραψε ενώπιον του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας ο δάσκαλος του Στυλιανού Κωνσταντίνου. Ένα παιδί που, όπως κατέθεσε, πεινούσε, αλλά κρατούσε το φαγητό που του προσέφεραν στο σχολείο για να το πάρει στο σπίτι και να το μοιραστεί με τα αδέλφια του. Ένα παιδί που, παρά τις δυσκολίες που βίωνε, δεν κακολογούσε κανέναν.
«Φανταστείτε ένα Άγιο ασκητή που τρώει λιτά, πεινάει αλλά δεν τρώει, φυλάει το φαΐ του για να το μοιραστεί με τα αδέλφια του και δεν κακολογεί ποτέ κανέναν», ανέφερε χαρακτηριστικά ο εκπαιδευτικός, αποτυπώνοντας με λίγα λόγια την εικόνα που είχε σχηματίσει για τον μαθητή του. Η κατάθεσή του, τη Δευτέρα, στο πλαίσιο της δικαστικής διαδικασίας για τον θάνατο του 14χρονου Στυλιανού τον Σεπτέμβριο του 2019, έφερε στο προσκήνιο τις συνθήκες κάτω από τις οποίες ζούσε το παιδί, τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε στο σχολείο, αλλά και τις ανησυχίες που είχαν εκφραστεί για την οικογενειακή του κατάσταση.
Ο μάρτυρας κατηγορίας, ο οποίος είχε τον Στυλιανό μαθητή στη Β΄ και Γ΄ τάξη του δημοτικού, περιέγραψε ένα παιδί με σημαντικές μαθησιακές δυσκολίες, το οποίο χρειαζόταν ιδιαίτερη φροντίδα και στήριξη. Όπως κατέθεσε, από τις πρώτες ημέρες είχε διαπιστώσει ότι ο μικρός δεν είχε την απαραίτητη φροντίδα σε θέματα προσωπικής υγιεινής και εμφάνισης.
Ο Στυλιανός πήγαινε συχνά στο σχολείο με λερωμένα ρούχα και πρόσωπο, αχτένιστα μαλλιά και βρώμικα νύχια, ενώ φορούσε παπούτσια μεγαλύτερα από το μέγεθός του. Η έντονη δυσάρεστη οσμή που αναδυόταν από πάνω του είχε ως αποτέλεσμα άλλα παιδιά να αποφεύγουν να κάθονται δίπλα του. Περιγράφοντας την καθημερινότητα στην τάξη, ο δάσκαλος ανέφερε ότι υπήρχαν ημέρες που η μυρωδιά ήταν τόσο έντονη, ώστε δυσκολευόταν ακόμη και να παραμείνει κοντά στο θρανίο του. Όπως είπε, όταν περνούσε από τα θρανία για να διορθώσει τις εργασίες των μαθητών, έπαιρνε βαθιά ανάσα, κρατούσε την αναπνοή του για να διορθώσει το φυλλάδιο του Στυλιανού και στη συνέχεια απομακρυνόταν.
Ο ίδιος και η σχολική συνοδός προσπαθούσαν να καλύψουν, όσο μπορούσαν, τις ανάγκες του παιδιού. Η συνοδός τον βοηθούσε κάθε πρωί να πλύνει το πρόσωπο και τα χέρια του, να βουρτσίσει τα δόντια του και να χτενιστεί, ενώ παράλληλα γίνονταν προσπάθειες για να ενταχθεί σταδιακά στο παιχνίδι με τους συμμαθητές του. Αρχικά, ο Στυλιανός περνούσε τα διαλείμματα μόνος, μαζί με τη συνοδό του. Με τον καιρό άρχισε να συμμετέχει περισσότερο στις δραστηριότητες των άλλων παιδιών, παρέμενε όμως, σύμφωνα με τον δάσκαλο, ιδιαίτερα κλειστός.
Ιδιαίτερα συγκλονιστική ήταν η αναφορά του εκπαιδευτικού στη διατροφή του παιδιού. Όπως κατέθεσε, από τις πρώτες ημέρες έγινε αντιληπτό ότι το πρωινό που έφερνε στο σχολείο ήταν ανεπαρκές. Συχνά είχε μαζί του μόνο λίγο τυρί ή ελιές.
Ο δάσκαλος και η συνοδός φρόντιζαν να του προσφέρουν φαγητό ή να του αγοράζουν κάτι από την καντίνα. Ο Στυλιανός, ωστόσο, πολλές φορές δεν το έτρωγε, αλλά το κρατούσε για να το μεταφέρει στο σπίτι και να το μοιραστεί με τα αδέλφια του. Ο εκπαιδευτικός θυμήθηκε, μάλιστα, ότι όταν έφερνε στο σχολείο κέικ που είχε φτιάξει η σύζυγός του για τον μικρό, την επόμενη ημέρα ο Στυλιανός τού έφερνε αγρέλια, ώστε να τα δώσει στη σύζυγό του. Μια μικρή κίνηση ανταπόδοσης από ένα παιδί που, σύμφωνα με τη μαρτυρία, είχε μάθει να σκέφτεται και τους άλλους, ακόμη και όταν οι δικές του ανάγκες δεν καλύπτονταν επαρκώς.
Σύμφωνα με τον μάρτυρα, η μητέρα του Στυλιανού τού είχε αναφέρει ότι η οικογένεια αντιμετώπιζε οικονομικές δυσκολίες και ότι το εισόδημά της δεν επαρκούσε για να καλύψει τις ανάγκες του σπιτιού. Παραπονιόταν, επίσης, ότι ο πατέρας δεν βοηθούσε την οικογένεια.Η βοήθεια που ζητούσε αφορούσε κυρίως τρόφιμα και ρούχα, ενώ, όπως ανέφερε ο δάσκαλος, στην προσπάθεια στήριξης της οικογένειας συμμετείχαν και άλλα μέλη της κοινότητας. Ο ίδιος προσέφερε αρκετές φορές ρούχα, ενώ η σύζυγός του αγόραζε γάλα σε σκόνη για την οικογένεια.
Ο δάσκαλος αναφέρθηκε και στις δυσκολίες που αντιμετώπιζε ο Στυλιανός στη μαθησιακή διαδικασία. Όπως είπε, οι επιδόσεις του υπολείπονταν του αναμενόμενου για τη Β΄ τάξη του δημοτικού και, για τον λόγο αυτό, τού ανατίθετο διαφοροποιημένη εργασία.
Εκτίμησε, παράλληλα, ότι η μετάβαση του παιδιού στη φάρμα μετά το σχολείο περιόριζε τα ερεθίσματα που μπορούσε να δεχθεί και δεν του άφηνε αρκετό χρόνο για να ολοκληρώσει τις εργασίες του. Ο Στυλιανός τού έλεγε ότι πήγαινε στη φάρμα αμέσως μετά το σχολείο, ενώ ο εκπαιδευτικός είχε παρατηρήσει ότι οι κατ’ οίκον εργασίες φαίνεται να ήταν γραμμένες με διαφορετικό γραφικό χαρακτήρα. Για τον λόγο αυτό, είχε εισηγηθεί να σταματήσει η απογευματινή μετάβασή του στη φάρμα. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στα ξεσπάσματα θυμού του παιδιού, τα οποία παρατηρούσε κυρίως προς το τέλος της σχολικής ημέρας. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο Στυλιανός αναστατωνόταν όσο πλησίαζε η ώρα να σχολάσει και, σε αντίθεση με τους υπόλοιπους μαθητές που έτρεχαν να συναντήσουν τους γονείς τους, ετοιμαζόταν αργά και έφευγε τελευταίος.
Σε περιστατικό που σημειώθηκε τον Οκτώβριο του 2011, όταν ο δάσκαλος έδωσε εργασία στους μαθητές κατά την τελευταία περίοδο, ο Στυλιανός έσκισε το φυλλάδιό του, αναποδογύρισε καρέκλες και θρανία και προκάλεσε ζημιές στις πινακίδες της τάξης.
Ο εκπαιδευτικός ζήτησε από τη συνοδό να τον βγάλει έξω. Εκεί βρίσκονταν γονείς που περίμεναν τα παιδιά τους, ανάμεσά τους και η μητέρα του Στυλιανού. Όταν εκείνη τον αγκάλιασε, ο μικρός τη χτύπησε, σύμφωνα με την κατάθεση. Ο δάσκαλος ανέφερε ότι τότε άκουσε τη μητέρα να λέει στον γιο της: «Στυλιανέ μου, εκείνα που βλέπεις να κάνει ο πατέρας σου, μην τα κάνεις και εσύ». Η συγκεκριμένη φράση τον οδήγησε στην εκτίμηση ότι το παιδί ενδεχομένως να ήταν μάρτυρας ενδοοικογενειακής βίας. Στην κατάθεσή του, ο εκπαιδευτικός περιέγραψε και περιστατικό κατά το οποίο ο Στυλιανός παραπονέθηκε για πόνο στην πλάτη, ενώ βρισκόταν στο μάθημα λογοθεραπείας, λέγοντας ότι δεν μπορούσε να καθίσει. Η σχολική συνοδός και η λογοθεραπεύτρια κάλεσαν τον δάσκαλο, ο οποίος, όπως ανέφερε, παρατήρησε μώλωπες στην πλάτη του παιδιού.
Για το περιστατικό ενημερώθηκε λειτουργός των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας, η οποία επισκέφθηκε το σχολείο περίπου 10 με 15 ημέρες αργότερα. Σύμφωνα με τον μάρτυρα, τότε δεν υπήρχαν πλέον εμφανή σημάδια στην πλάτη του Στυλιανού.
Ο ίδιος διευκρίνισε ότι, πέρα από τα περιστατικά που περιέγραψε, δεν είχε άλλη συγκεκριμένη αναφορά ή απόδειξη ότι ο πατέρας ασκούσε βία στο παιδί. Ανέφερε, ωστόσο, ότι τον Μάιο του 2013 η μητέρα είχε προσέλθει στο σχολείο και του είχε πει πως ο πατέρας χτύπησε τον Στυλιανό. Ο δάσκαλος την παρέπεμψε στον διευθυντή του σχολείου, ο οποίος επικοινώνησε με την αρμόδια λειτουργό των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας. Ακολούθως, ο Στυλιανός έδωσε βιντεοσκοπημένη κατάθεση στην Αστυνομία. Ένα ακόμη ζήτημα που ανέδειξε η μαρτυρία ήταν η απόφαση για τον τερματισμό της σχολικής συνοδού του παιδιού.
Όπως κατέθεσε ο εκπαιδευτικός, σε πολυθεματική συνάντηση που πραγματοποιήθηκε τον Φεβρουάριο του 2013, όταν ο Στυλιανός φοιτούσε στη Γ΄ τάξη, συζητήθηκε η διακοπή της στήριξης που λάμβανε στο σχολείο. Ο ίδιος διαφώνησε με την απόφαση, καθώς θεωρούσε ότι ο μικρός δεν ήταν ακόμη σε θέση να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του σε όλη τη διάρκεια της σχολικής ημέρας. Ανέφερε, μάλιστα, ότι η αρμόδια λειτουργός τού είχε πει πως «δεν θα έχω μια συνοδό για να χτενίζει και να νίβει ένα μωρό». Τελικά, αποφασίστηκε ο τερματισμός της σχολικής συνοδού.
Με την πάροδο του χρόνου, όπως είπε, ο ίδιος άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο προσέγγιζε τον Στυλιανό, με αποτέλεσμα το παιδί να αρχίσει σταδιακά να τον εμπιστεύεται, όπως και τη συνοδό του, και να γίνεται πιο συνεργάσιμο. Κοιτάζοντας πίσω, ο δάσκαλος παραδέχθηκε ότι θα ήθελε να είχε καταγράψει συστηματικά τα περιστατικά που συνέβαιναν στην τάξη, ώστε να υπάρχει αναλυτικό αρχείο για όσα βίωνε και εκδήλωνε το παιδί. «Αν ήξερα την κατάληξη – και είναι κάτι που μετάνιωσα – θα κρατούσα ένα ημερολόγιο. Κάθε μέρα θα είχα κάτι να γράψω», ανέφερε, εκφράζοντας τη μεταμέλειά του που δεν είχε καταγράψει αναλυτικά τα ξεσπάσματα του Στυλιανού.
Η δίκη συνεχίζεται την Τρίτη στις 11:00, με την αντεξέταση του μάρτυρα. Η υπόθεση αφορά τον θάνατο του 14χρονου Στυλιανού Κωνσταντίνου, τον Σεπτέμβριο του 2019, και εξετάζει ενδεχόμενες ευθύνες τόσο στο οικογενειακό περιβάλλον όσο και από την πλευρά των κρατικών υπηρεσιών.
Η μαρτυρία του δασκάλου επαναφέρει στο προσκήνιο τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε το παιδί από τα πρώτα χρόνια της σχολικής του ζωής, αλλά και τις ανησυχίες που είχαν διατυπωθεί για την κατάστασή του. Πίσω από τις περιγραφές για τη συμπεριφορά του, τις μαθησιακές δυσκολίες και τις ανάγκες του, παραμένει η εικόνα ενός παιδιού που, όπως κατέθεσε ο άνθρωπος που το δίδαξε, κρατούσε το φαγητό του για να το μοιραστεί με τα αδέλφια του.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
