Γράφει ο Νίκος Κατσαρός
Δεν είναι απλώς μια πορεία
Κάθε φορά που λέμε Pride, υπάρχει ο πειρασμός να μείνουμε στην εύκολη – και βολική για λογιών αφηγήματα – εικόνα: σημαίες, χρώματα, μουσική, συνθήματα, φωτογραφίες, πορεία.
Όλα αυτά υπάρχουν. Και καλά κάνουν και υπάρχουν. Αλλά αν μείνουμε μόνο εκεί, χάνουμε την ουσία μίας πολύ σημαντικής πτηχής της ιστορίας του.
Διότι το Pride δεν γεννήθηκε ως φεστιβάλ. Γεννήθηκε ως αντίδραση.
Από το Stonewall στον σημερινό δρόμο
Στις 28 Ιουνίου του 1969, στο Stonewall Inn της Νέας Υόρκης, μια ακόμη αστυνομική έφοδος σε ένα γκέι μπαρ δεν πέρασε όπως οι προηγούμενες.
Άνθρωποι που είχαν συνηθίσει να τους κυνηγούν, να τους εξευτελίζουν, να τους σπρώχνουν στο περιθώριο, αντιστάθηκαν. Δεν ζήτησαν άλλη μια φορά να τους «ανεχθούν». Είπαν, με τον τρόπο που μπορούσαν εκείνη τη στιγμή, ότι υπάρχουν ισότιμα με όλους τους άλλους.
Ότι η ύπαρξή τους δεν μπορεί να είναι παράνομη, ντροπιαστική ή κρυμμένη.
Από εκεί ξεκινά ο μήνας περηφάνειας. Όχι από την ανάγκη κάποιων ανθρώπων να προκαλέσουν, όπως βολεύει να λένε όσοι δεν θέλουν να καταλάβουν. Αλλά από την ανάγκη κάποιων ανθρώπων να σταματήσουν να φοβούνται για τα αυτονόητα.
Δεν ζητούν ειδικά δικαιώματα
Η μεγάλη παρεξήγηση γύρω από τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα είναι ότι παρουσιάζονται συχνά σαν «ειδικά δικαιώματα».
Δεν είναι.
Είναι τα ίδια καθημερινά, ανθρώπινα δικαιώματα που οι περισσότεροι θεωρούμε δεδομένα: να μπορείς να περπατάς στον δρόμο χωρίς να μετράς βλέμματα, να κρατάς το χέρι του ανθρώπου σου χωρίς να κοιτάς πίσω σου, να έχεις οικογένεια, εργασία, ασφάλεια, υγεία, αναγνώριση, αξιοπρέπεια.
Να μη χρειάζεται να εξηγείς κάθε φορά την ύπαρξή σου σαν να απολογείσαι.
Η ορατότητα δεν είναι καπρίτσιο
Η ορατότητα δεν είναι καπρίτσιο. Είναι άμυνα απέναντι στην εξαφάνιση και τον εκφοβισμό.
Για χρόνια, ολόκληρες ζωές έμαθαν να μικραίνουν για να χωρέσουν. Να χαμηλώνουν τη φωνή, να αλλάζουν αντωνυμίες, να κρύβουν σχέσεις, να κάνουν πως γελούν με αστεία που τους πληγώνουν, να παριστάνουν κάτι άλλο στο οικογενειακό τραπέζι, στη δουλειά, στο σχολείο, στην παρέα.
-Εσύ πότε θα μας φέρεις νύφη στο σπίτι;
-Και πώς θα σου φαινόταν ρε μάνα να σου έφερνα γαμπρό; (κάτι που σκέφτηκες αλλά ποτέ δεν είπες)
Γι’ αυτό και το Pride έχει σημασία.
Επειδή για κάποιους ανθρώπους, το να βγουν στον δρόμο όπως είναι, δεν είναι lifestyle. Είναι μια μικρή προσωπική επανάσταση.
Η ανοχή υπό όρους δεν είναι αποδοχή
Όσοι λένε «δεν με ενοχλούν, αλλά να μην προκαλούν». Όσοι λένε «ας κάνουν ό,τι θέλουν στο σπίτι τους». Όσοι θεωρούν τον σεβασμό παραχώρηση και την ισότητα υπερβολή, είναι αυτοί που δεν έχουν κατανοήσει την έννοια της αποδοχής.
Το πρόβλημα με αυτή τη στάση είναι ότι μοιάζει ήπια, αλλά δεν είναι αθώα. Γιατί στην ουσία λέει στον άλλον: μπορείς να υπάρξεις ΑΛΛΑ διακριτικά. Ζήσε, αλλά μη φαίνεσαι. Αγάπα, αλλά μη μας το θυμίζεις.
Να είσαι ελεύθερος, αλλά στα μέτρα της δικής ΜΟΥ άνεσης.
Αυτό δεν είναι αποδοχή. Είναι ανοχή υπό όρους.
Και ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζει μια ζωή υπό όρους.
Pride και αναπηρία: η μισή συμπερίληψη δεν αρκεί
Το φετινό Pride στην Κύπρο έχει και μια ακόμη σημαντική υπενθύμιση: μέσα στη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα δεν υπάρχουν μόνο οι εικόνες που έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε.
Υπάρχουν και ανάπηρα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα. Λεσβίες που είναι τυφλές. Τρανς άτομα που χρησιμοποιούν αμαξίδιο. Queer άνθρωποι με νευροαναπτυξιακές ή ψυχικές αναπηρίες.
Άνθρωποι που δεν έχουν να αντιμετωπίσουν μόνο την ομοφοβία ή την τρανσφοβία, αλλά και τον αποκλεισμό ενός κόσμου που εξακολουθεί να σχεδιάζεται σαν να έχουν όλοι το ίδιο σώμα, την ίδια αντοχή, την ίδια πρόσβαση, την ίδια δυνατότητα μετακίνησης, την ίδια ψυχική ασφάλεια.
Αφορμή και αιτία για να καταλάβουμε ότι: Δεν φταίει το αμαξίδιο. Φταίνε τα σκαλιά.
Δεν φταίει ο άνθρωπος που δεν χωρά. Φταίει ο κόσμος που χτίστηκε στενά.
Ένας πολύχρωμος δρόμος πρέπει να είναι προσβάσιμος
Η προσβασιμότητα δεν είναι ευγένεια. Δεν είναι «να βοηθήσουμε λίγο». Δεν είναι μια ράμπα της τελευταίας στιγμής για να βγάλουμε την υποχρέωση.
Είναι δικαίωμα.
Και αν ένα Pride θέλει να λέγεται συμπεριληπτικό, δεν αρκεί να είναι πολύχρωμο. Πρέπει να είναι και προσβάσιμο.
Στην πορεία, στη σκηνή, στην ενημέρωση, στη γλώσσα, στα social media, στον τρόπο που σχεδιάζεται. Όχι για τα ανάπηρα άτομα, χωρίς τα ανάπηρα άτομα.
Μαζί τους. Από την αρχή.
Γιατί η ελευθερία, αν είναι κομμένη σε κομμάτια, δεν είναι ελευθερία. Είναι προνόμιο για όσους χωρούν πιο εύκολα.
Δεν χρειάζεται να καταλάβεις τα πάντα για να σεβαστείς
Αυτό είναι το σημαντικό νόημα του Pride.
Όχι να συμφωνούμε όλοι με όλα. Όχι να μοιάζουμε. Όχι να έχουμε τις ίδιες ζωές, επιθυμίες, σώματα, τις ίδιες λέξεις για τον εαυτό μας.
Αλλά να μπορούμε να συνυπάρχουμε χωρίς να απαιτούμε από τον άλλον να μικρύνει για να μη μας “δυσκολεύει”.
Η ανθρώπινη στάση απέναντι σε έναν άνθρωπο δεν αρχίζει όταν τον καταλάβουμε πλήρως. Αρχίζει όταν δεχθούμε ότι δεν χρειάζεται να τον καταλάβουμε πλήρως για να τον σεβαστούμε.
Το Pride αφορά και όσους νομίζουν ότι δεν τους αφορά
Δεν χρειάζεται να είσαι ΛΟΑΤΚΙ+ για να σε αφορά το Pride.
Σε αφορά αν πιστεύεις ότι κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να ζει με φόβο επειδή είναι αυτό που είναι. Σε αφορά αν πιστεύεις ότι η αξιοπρέπεια δεν μοιράζεται με πλειοψηφικές αποφάσεις.
Σε αφορά αν πιστεύεις ότι η κοινωνία δεν γίνεται καλύτερη όταν κρύβει όσους τη δυσκολεύουν, αλλά όταν μαθαίνει να τους χωρά εξίσου.
Ο δρόμος είναι δικαίωμα παρουσίας
Σήμερα, λοιπόν, ο δρόμος στην Κύπρο θα γεμίσει χρώματα. Αλλά το ζητούμενο δεν είναι απλώς να γίνει μια πολύχρωμη πορεία.
Είναι να θυμηθούμε τι σημαίνει δρόμος.
Δρόμος είναι δημόσιος χώρος. Είναι παρουσία. Είναι δικαίωμα να φαίνεσαι. Να κινείσαι. Να υπάρχεις. Να μη σου λένε «όχι εδώ», «όχι έτσι», «όχι τόσο πολύ», «όχι μπροστά στα παιδιά», «όχι μπροστά μας».
Ένας δρόμος που ανήκει μόνο σε όσους θεωρούνται “κανονικοί” δεν είναι δημόσιος δρόμος. Είναι προέκταση του αποκλεισμού.
Ένας δρόμος που ανήκει μόνο σε όσους μπορούν να περπατήσουν εύκολα δεν είναι ελεύθερος δρόμος. Είναι δρόμος με προϋποθέσεις.
Ο δρόμος ανήκει σε όλους
Ο δρόμος ή ανήκει σε όλους ή κάτι δεν έχουμε καταλάβει σωστά για τη δημοκρατία.
Και το Pride, στην πιο καθαρή του μορφή, αυτό ακριβώς θυμίζει: ότι η κανονικότητα δεν είναι καλούπι. Είναι χώρος. Και πρέπει να χωράει άνθρωπο.
Όχι μόνο τον άνθρωπο που μας μοιάζει, που μας βολεύει, που δεν μας ταράζει, που δεν μας ζητά να ξανασκεφτούμε τίποτα.
Τον άνθρωπο. Τελεία.
