Το Βάσα βυθίστηκε στη Στοκχόλμη το 1628, στο πρώτο του ταξίδι, και ανελκύστηκε το 1961. Σήμερα στεγάζεται στο μουσείο που φέρει το όνομά του, αλλά η σωτηρία του δεν ολοκληρώθηκε τη στιγμή που βγήκε από το νερό.
Το ξύλινο πλοίο πέρασε 333 χρόνια στον βυθό. Η μετάβασή του από το λιμάνι σε έναν εκθεσιακό χώρο δημιούργησε καινούργια προβλήματα: το ξύλο έπρεπε να στεγνώσει χωρίς να παραμορφωθεί, ενώ το βάρος του σκάφους χρειαζόταν κατάλληλη στήριξη.
Γιατί δεν μπορούσε απλώς να στεγνώσει
Το ξύλο που μένει για πολύ καιρό μέσα στο νερό μπορεί να φαίνεται ακέραιο, ενώ η εσωτερική του δομή έχει εξασθενήσει. Αν στεγνώσει χωρίς επεξεργασία, μπορεί να συρρικνωθεί και να εμφανίσει μεγάλες ρωγμές. Η διατήρηση ενός ολόκληρου πλοίου έκανε αυτή τη δυσκολία ακόμη μεγαλύτερη.
Οι συντηρητές επέλεξαν την πολυαιθυλενογλυκόλη, γνωστή ως PEG, ένα υλικό που διαλύεται στο νερό και μπορεί να εισχωρήσει στο ξύλο. Στόχος ήταν να αντικαταστήσει μέρος του νερού και να στηρίξει τη δομή του κατά το στέγνωμα.
Ο ψεκασμός άρχισε το 1962 και συνεχίστηκε για δεκαεπτά χρόνια, έως το 1979. Αρχικά γινόταν με το χέρι. Αργότερα εγκαταστάθηκε αυτόματο σύστημα, ώστε το υλικό να φτάνει σε μεγάλη επιφάνεια μέσα και έξω από το σκάφος. Ακολούθησε αργό στέγνωμα, με ελεγχόμενη μείωση της υγρασίας.
Το μουσείο λειτουργεί και ως προστατευτικό κέλυφος
Η έκθεση του πλοίου απαιτεί έλεγχο του περιβάλλοντος γύρω του. Η υγρασία δεν αφορά μόνο την άνεση των επισκεπτών: επηρεάζει το ξύλο και τα υλικά συντήρησης. Οι μεταβολές της μπορούν να ενεργοποιήσουν χημικές διεργασίες στο εσωτερικό του.
Ανάμεσα στα ζητήματα που έχουν απασχολήσει τους ειδικούς είναι οι ενώσεις του σιδήρου και του θείου που βρίσκονται στο ξύλο. Η εμφάνιση όξινων αποθέσεων στην επιφάνεια οδήγησε σε νέα έρευνα και σε συστηματικότερη παρακολούθηση της κατάστασής του.
Το βάρος είναι ένα ακόμη διαρκές θέμα. Το σκάφος χρειάζεται υποστήριξη σε κατάλληλα σημεία, ενώ οι ειδικοί μετρούν τις παραμορφώσεις του για να καταλαβαίνουν πώς μεταβάλλεται με τον χρόνο. Η εικόνα ενός ακίνητου εκθέματος κρύβει έτσι συνεχή εργασία γύρω του.
Μαζί με το πλοίο σώθηκε μια καθημερινότητα
Από το Βάσα ανασύρθηκαν χιλιάδες αντικείμενα διαφορετικών υλικών. Ξύλο, δέρμα, ύφασμα και μέταλλο χρειάστηκαν διαφορετική αντιμετώπιση. Η ίδια τεχνική δεν μπορούσε να εφαρμοστεί σε όλα, μόνο και μόνο επειδή είχαν βρεθεί στο ίδιο ναυάγιο.
Για ορισμένα μικρά ξύλινα και δερμάτινα ευρήματα χρησιμοποιήθηκε λυοφιλίωση: καταψύχθηκαν και στη συνέχεια το νερό αφαιρέθηκε με χαμηλή πίεση, χωρίς να γίνει ξανά υγρό. Η μέθοδος εφαρμόζεται σε αντικείμενα που μπορούν να μπουν στον ειδικό εξοπλισμό.
